Չնքուշ
Երևանի վարչական շրջաններից մեկը Նուբարաշենն է։ Դա, ըստ էության, մայրաքաղաքից մեկուսացված, 7 կմ հեռավորության վրա գտնվող, ամենափոքրաթիվ բնակիչություն ունեցող առանձին բնակավայր է։
1926 թ․, ճիշտ 100 տարի առաջ, ամերիկաբնակ հայերը Ֆիլադելֆիայում դրամահավաք կազմակերպեցին 1931-ին ՀԲԸՄ (Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միություն) արծաթյա հոբելյանը՝ 25-ամյակը, պատշաճ նշելու համար։ Ժողովվեց 250․000 դոլար, որին 100․000 ավելացրեց ընկերության հիմնադիր-նախագահ Պողոս Նուբարը, բայց պայմանով, որ ամբողջ այդ գումարով Խորհրդային Հայաստանում գյուղ կառուցվի, ուր կներգաղթեին Ցեղասպանությունը վերապրած, աշխարհով մեկ սփռված խլյակները։ Տեղն ընտրվեց, կառուցվեց շուրջ 120 տուն, և ավանն անվանվեց Նուբարաշեն՝ ի պատիվ և ի հիշատակ Պողոս Նուբարի։ 1938-ին այն վերանվանվեց Սովետաշեն, իսկ 1989-ին վերստացավ նախկին անվանումը։
Գուցե տարօրինակ թվա, բայց Նուբարաշենի փողոցներն անանուն են, դրանք համարակալված են թվերով, մի՞թե չէր կարելի դրանք կոչել ՀԲԸՄ երախտավորներ Աղթոնի, Մալեզյանի, Զարեհ Նուբարի, Կարագյոզյանի, Քելեկյանի և տասնյակ այլոց անուններով։
Բայց՝ ոչ, կա մի փողոց, որն անուն ունի՝ Չնքուշ և կա անգամ Չնքուշցիների հուշարձան։
Չնքուշը գտնվում էր Տիգրանակերտի (Դիարբեքիր) նահանգում, Եփրատ գետի ձախ ափին, Խարբերդ և Սեվերակ քաղաքների միջնամասում։ Աղբյուրն ավետում է․ «Չնքուշ ըլլալով գիւղաքաղաք մը լեռնային և զուրկ ընդեղէնի ընդարձակ արտերէ, անոր բնակիչներէն հայերը, որոնք կը կազմէին 1.500 տուն բնակչութեան չորս հինգերորդը (1.200 տուն) արհեստաւոր և առեւտրական էին: Թուրքերու հինգ-տասը տուները ԺԹ դարուն բռնութեամբ և հափշտակութեամբ կալուածի և հարստութեան տիրացած և վաշխառու աղաներ ու պէյեր էին, իսկ մնացեալ բացարձակ մեծամասնութիւնը՝ ջորեպան, իշապան, մշակ (օրավարձով որեւէ գործ ընող), աղքատ՝ ընդհանրապէս»:
Ուշագրավ է անվան ծագումը։ Ուշ միջնադարում մի հայ վաճառական առևտրական գործերով այցելում է Չինաստան և վերադառնալով ծննդավայր` հետը բերում… թութակ: Այդ զարմանահրաշ թռչունը իսկական իրարանցում է առաջացնում, գյուղացիները հերթով մտնում են վաճառականի տուն` Աստծո ստեղծած տարաշխարհիկ արարածին տեսնելու, և բոլորի շուրթերին երկու բառ էր` չինի ղուշ, չին ղուշ: Չին ղուշի համբավն այնքան է տարածվում, որ հին անվանումը մոռացվում է, և բնակավայրն սկսում է կոչվել Չնքուշ…
1915 թ. Ցեղասպանության ժամանակ չնքուշցիների մի մասը բարձրացավ լեռները, զինված դիմադրություն ցույց տվեց ու փրկվեց: Մնացածներին` 5700 մարդու, թուրք ցեղասպանները տեղահանեցին, կոտորեցին ու նետեցին Տուտան կոչվող կիրճի անդունդը:
Խաչատուր Դադայան
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
-
Ասում են… Պարադիգմի կտրուկ փոփոխությունը և անցումը դեպի Եվրամիության հարթակ, մեր կարծիքով, անխուսափելիորեն կապված կլինի ՀՆԱ-ի անկման և հայկական բիզնեսին, տնտեսությանն ու Հայաստանի հասարակ քաղաքացիների կենսամակարդակին լուրջ հարվածների հետ։
-
Ասում են… Դոնալդ Թրամփի գլխավորած հանրապետական վարչակազմի ԱՄՆ-ում իշխանության վերադարձով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային գործընթացների Վաշինգտոնի ըմբռնումը նոր հարթություն է ձեռք բերել: Հունվարի 15-ին Սենատում այս հարցի վերաբերյալ նոր պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն շատ խոսուն հայտարարություններ արեց։
-
Ասում են Եթե ինչ-որ մեկը սեփական պատմությունը խեղաթյուրում է թշնամու բարեհաճությանը արժանանալու համար, նա հարգանքի արժանի չէ: Թուրքիան Հայաստանի հավերժական թշնամին է, նրանք հավերժական անեծքի տակ են հայոց կոտորածը կազմակերպելու համար:
-
Ասում են… «Զանգեզուրի միջանցքը» ներկայիս տեսքով մաքուր թուրքական պրոյեկտ է: Այդ միջանցքով Ադրբեջանը ոչնչից ստանալու է տարեկան 1,5 մլրդ դոլար եկամուտ, իսկ Թուրքիայի առջև բացվելու են Կասպից ծովի դարպասները, և մուտք է գործելու Կենտրոնական Ասիա
-
Ասում են Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը Զանգեզուրի միջանցքի մասին ոչ մի նոր բան չի ասել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո, որն ավարտվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ։ Միևնույն ժամանակ, հայտնի չէ, թե այս հարցում Հայաստանը, Ադրբեջանը, Իրանը, Ռուսաստանն ու Թուրքիան ինչպես են «ընտելանալու» միմյանց:
Տարածաշրջանային
